Солтүстік Америка

Солтүстік Америка — планетамыздағы ауданы бойынша үшінші материк, толығымен Солтүстік және Батыс жарты шарларда орналасқан. Әлемдегі ең үлкен арал — Гренландия да осы материкке жатады. Материкте 23 мемлекет орналасқан болса да, оның аумағының басым бөлігін үш ірі ел: Канада, АҚШ және Мексика алып жатыр.

Географиялық орны

Материкті үш мұхиттың суы шайып жатыр, бұл оның климаты мен табиғатына қатты әсер етеді:

• Солтүстігінде — Солтүстік Мұзды мұхит;
• Шығысында — Атлант мұхиты;
• Батысында — Тынық мұхиты.

Оңтүстігінде Солтүстік Америка Оңтүстік Америкамен жіңішке Панама мойнағы арқылы жалғасады, ал солтүстік-батысында оны Еуразиядан енсіз Беринг бұғазы бөліп тұр.

Табиғаты мен жер бедері

Солтүстік Америка жер бедерінің тән ерекшелігі — оның негізгі формаларының меридиандық (солтүстіктен оңтүстікке) бағытта орналасуы.

• Батысы: Бүкіл батыс жағалауды бойлай планетаның ең ұлы тау жүйелерінің бірі — Кордильер созылып жатыр. Әйгілі Семсер таулар осы жүйенің бір бөлігі болып табылады. Материктің ең биік нүктесі — Денали тауы (6190 м) және ең төменгі нүктесі — Ажал алқабы (−86 м) осында орналасқан.
• Орталығы: Материктің орталық бөлігіндегі орасан зор аумақты Ұлы жазықтар алып жатыр. Бұл — Солтүстік Американың негізгі ауылшаруашылық аймағы, ол әлемнің «астық себеті» ретінде танымал.
• Шығысы: Шығыс жағалауды бойлай пайдалы қазбаларға бай, биік емес және ежелгі Аппалач таулары орналасқан.
• Өзендері мен көлдері: Материктің басты өзені — Миссисипи және оның саласы Миссури — бұл әлемдегі ең ұзын өзен жүйелерінің бірі. Колорадо өзені планетадағы ең терең каньонды — Үлкен Каньонды (Гранд-Каньон) жасауымен әйгілі. Материктің басты «қазынасы» — Ұлы Америка көлдері (Жоғарғы, Мичиган, Гурон, Эри, Онтарио). Бұл — Жер бетіндегі ең ірі тұщы су шоғыры. Эри және Онтарио көлдерінің арасында әлемге әйгілі Ниагара сарқырамасы орналасқан.
• Климаты: Материктің климаттық жағдайлары өте алуан түрлі: Канаданың солтүстігі мен Гренландиядағы қатал арктикалық климаттан бастап, Флориданың оңтүстігі мен Орталық Америка елдеріндегі ыстық тропиктік климатқа дейін. АҚШ-тың орталық және оңтүстік штаттарына торнадо және дауылдар сияқты қауіпті табиғи құбылыстар тән.

Жануарлар дүниесі

Солтүстік Американың жануарлар әлемі бай әрі алуан түрлі. Солтүстік ормандар мен тундрада карибу бұғылары, қойбұқалар, гризли аюлары мен ақ аюлар мекендейді. Ұлы жазықтарда бір кездері миллиондаған табыннан тұратын бизондар жайылған, қазір олар негізінен ұлттық саябақтарда сақталған. Оңтүстіктегі шөлді аймақтар мен тропиктерде пума, ягуар және аллигаторларды кездестіруге болады. АҚШ-тың рәмізі — ақбас қыран.

Халқы мен экономикасы

Солтүстік Американың халқы өте алуан түрлі. Байырғы тұрғындары — үндістер мен эскимостар (инуиттер). Алайда, бүгінде халықтың басым бөлігін Еуропадан қоныс аударғандардың ұрпақтары, сондай-ақ Африка, Азия және Латын Америкасынан шыққандар құрайды. Ең көп таралған тілдер — ағылшын, испан және француз тілдері.

Экономикалық тұрғыдан Солтүстік Америка — әлемдегі ең қуатты аймақтардың бірі. АҚШ — планетаның жетекші экономикалық державасы, қаржы, жоғары технологиялар және өнеркәсіп саласындағы әлемдік көшбасшы. Канада — табиғи ресурстар қоры бойынша әлемдегі ең бай елдердің бірі. Мексика — экономикасы қарқынды дамып келе жатқан ірі ел.

Қызықты деректер

1. Жоғарғы көл — ауданы бойынша әлемдегі ең үлкен тұщы көл.
2. «Секвойя» ұлттық саябағында (АҚШ) «Генерал Шерман» ағашы өседі — бұл сүрек көлемі бойынша Жердегі ең үлкен ағаш.
3. Калифорниядағы Ажал алқабы — планетадағы ең ыстық жерлердің бірі. Мұнда ауа температурасы +56,7 °C болып тіркелген.
4. Ниагара сарқырамасы биіктігі жағынан ең үлкен болмаса да, құлап аққан су көлемі бойынша әлемдегі ең қуатты сарқырамалардың бірі болып табылады.