Тіршілікті ұйымдастыру деңгейлері – олардың күрделілік деңгейлерін көрсететін биологиялық жүйелер ұйымының иерархиялық бағынышты деңгейлері. Көбінесе өмірдің сегіз негізгі құрылымдық деңгейі бар:
молекулалық,
ұялы,
мата,
орган,
организмдік,
популяция түрлері,
биогеоценоз,
биосфера.
Әдетте, бұл деңгейлердің әрқайсысы төменгі деңгейдегі ішкі жүйелер жүйесі және одан жоғары деңгейдегі жүйенің ішкі жүйесі болып табылады.

Биожүйе деңгейлерінің әмбебап тізімін құру мүмкін емес екенін атап өткен жөн. Төменгі деңгейдегі жүйелерде жоқ жаңа қасиеттер пайда болса, ұйымның жеке деңгейін бөліп алған жөн. Мысалы, тіршілік құбылысы жасушалық деңгейде, ал потенциалды өлместік – популяциялық деңгейде туындайды[1]. Әртүрлі объектілерді немесе олардың қызмет етуінің әртүрлі аспектілерін зерттеген кезде ұйымның әртүрлі деңгейлерінің жиынтығын анықтауға болады. Мысалы, бір жасушалы организмдерде жасушалық және организмдік деңгейлер сәйкес келеді.
Жүйелердің жалпы теориясынан шығатын қорытындылардың бірі әртүрлі деңгейдегі биожүйелер өздерінің маңызды қасиеттері бойынша ұқсас болуы мүмкін, мысалы, олардың өмір сүруі үшін маңызды параметрлерді реттеу принциптері.
Тіршілікті ұйымдастырудың молекулалық деңгейі
Тірі жасушада кездесетін әртүрлі молекулалармен ұсынылған.
Құрамдас бөліктер
Бейорганикалық және органикалық қосылыстардың молекулалары
Молекулалық комплекстер
Негізгі процестер
Молекулаларды арнайы комплекстерге біріктіру
Генетикалық ақпаратты кодтау және беру
Осы деңгейде зерттеу жүргізетін ғылымдар
Биохимия
Биофизика
Молекулалық биология
Молекулалық генетика
Тіршілікті ұйымдастырудың ұлпа деңгейі
Ұлпа деңгейі белгілі бір құрылымның, өлшемнің, орналасуының және ұқсас функциялардың жасушаларын біріктіретін тіндермен ұсынылған. Ұлпалар көп жасушалылықпен бірге эволюциялық даму барысында пайда болды. Көпжасушалы организмдерде олар жасушаның дифференциациясының салдары ретінде онтогенез кезінде түзіледі. Жануарларда ұлпаның бірнеше түрі (эпителий, дәнекер, бұлшықет, жүйке) болады. Өсімдіктерде меристемалық, қорғаныштық, негізгі және өткізгіш ұлпалар болады. Бұл деңгейде жасушаның мамандануы орын алады.
Тіршілікті ұйымдастырудың ағза деңгейі
Ағза деңгейі ағзалардың мүшелерімен көрсетіледі. Қарапайымдыларда ас қорыту, тыныс алу, заттардың айналымы, шығарылуы, қозғалуы және көбеюі әртүрлі органоидтардың арқасында жүзеге асады. Неғұрлым жетілдірілген ағзалардың ағза жүйелері бар. Өсімдіктер мен жануарларда мүшелер әртүрлі мөлшердегі ұлпалардан түзіледі. Омыртқалыларға цефализация тән, ол ең маңызды орталықтар мен сезім мүшелерінің басына шоғырлануынан тұрады.
Тіршілікті ұйымдастырудың органикалық (онтогенетикалық) деңгейі
Ол өсімдіктердің, жануарлардың, саңырауқұлақтардың және бактериялардың бір жасушалы және көп жасушалы организмдерімен ұсынылған.
Құрамдас бөліктер
Жасуша ағзаның негізгі құрылымдық бөлігі болып табылады. Көп жасушалы ағзаның ұлпалары мен мүшелері жасушалардан түзіледі
Негізгі процестер
Метаболизм (зат алмасу)
Тітіркену
Көбею
Онтогенез
Өмірлік процестердің нейрогуморальды реттелуі
Гомеостаз
Осы деңгейде зерттеу жүргізетін ғылымдар
Анатомия
Даму биологиясы
Аутэкология
Генетика
Гигиена
Морфология
Физиология
Популяция – тіршілікті ұйымдастырудың түр деңгейі
Ол табиғатта түрлер мен олардың популяцияларының алуан түрлілігімен ұсынылған.
Құрамдас бөліктер
Белгілі бір генофондпен және қоршаған ортамен спецификалық өзара әрекеттесу арқылы біріктірілген туыстық особьтардың топтары
Негізгі процестер
Генетикалық ерекшелік
Жеке адамдар мен популяциялардың өзара әрекеттесуі
Элементарлы эволюциялық түрлендірулердің жинақталуы
Микроэволюцияны жүзеге асыру және өзгермелі ортаға бейімделу
Сипаттамасы
Биоәртүрліліктің артуы
Осы деңгейде зерттеу жүргізетін ғылымдар
Популяциялық генетика
Эволюция
Тіршілікті ұйымдастырудың биогеоценоздық деңгейі
Ол барлық тіршілік орталарында әртүрлі табиғи және мәдени биогеоценоздармен ұсынылған.
Құрамдас бөліктер
Түрлі түрлердің популяциялары
Қоршаған орта факторлары
Қоректік тізбектер, заттар мен энергия ағындары
Негізгі процестер
Тіршілікті қамтамасыз ететін заттар мен энергия ағынының биохимиялық айналымы
Тірі организмдер мен абиотикалық орта арасындағы сұйықтық балансы (гомеостаз)
Тірі ағзаларды өмір сүру жағдайларымен және ресурстармен қамтамасыз ету (тамақ және баспана)
Осы деңгейде зерттеу жүргізетін ғылымдар
Биогеография
Биогеоценология
Экология
Тіршілікті ұйымдастырудың биосфералық деңгейі
Ол биожүйелерді ұйымдастырудың ең жоғары, ғаламдық формасы – биосферамен ұсынылған.
Құрамдас бөліктер
Биогеоценоз
Антропогендік әсер
Негізгі процестер
Планетаның тірі және жансыз заттарының белсенді әрекеттесуі
Заттар мен энергияның биологиялық ғаламдық айналымы
Биосфераның барлық процестеріне адамның белсенді биогеохимиялық қатысуы, оның шаруашылық және этномәдени қызметіне
Осы деңгейде зерттеу жүргізетін ғылымдар
Экология
Ғаламдық экология
Ғарыштық экология
Әлеуметтік экология
Физиография